Nhiều cây viết không nắm được quy tắc viết Sapo bài PR, từ cách viết nội dung cho đến độ dài bao nhiêu chữ, nên khi bài PR gửi tới tòa soạn có thể bị sửa lại toàn bộ.
Sapo là gì?
Trong báo chí, Sapo là tên gọi của phần nội dung mở đầu một bài báo, nhằm giới thiệu, tóm tắt nội dung quan trọng nhất của bài. Sapo còn có tên gọi khác là đoạn Lead, thể hiện vai trò như ngọn đuốc dẫn đường cho cả một bài viết. Với các bài PR được viết theo phong cách báo chí chuyên nghiệp, đoạn mở đầu bài PR cũng gọi là đoạn Sapo/Lead.
Đoạn Sapo (tô đỏ) trong một bài trên tờ Vietnamnet.
Lý thuyết chung vẫn chỉ ra rằng Sapo cần trả lời được các câu hỏi 5W1H: của ai, cái gì, khi nào, ở đâu, tại sao và bằng cách nào. Nhưng thực tế không nhất thiết hội tụ cả 5W1H. Sapo tốt thường đề cao tính gợi mở, khéo léo cài hook kéo người đọc vào bài.
Bên cạnh đó, người viết Sapo bài PR cũng cần xác định tâm thế: Sapo không chỉ là “mở bài cho có”. Đây là đoạn mở đầu quan trọng quyết định độc giả có tiếp tục đọc tiếp phần thân bài viết cho tới cả bài hay không. Tuy nhiên, nhiều cây viết, kể cả người có kinh nghiệm vẫn lúng túng khi đặt bút viết phần này. Viết Sapo nên viết nội dung như thế nào? Độ dài bao nhiêu là hợp lý? Nên viết trước tiên hay sau cùng? Với tư cách là một cựu nhà báo 15 năm kinh nghiệm và có 13 năm viết PR chuyên nghiệp, tôi sẽ chia sẻ 6 mẹo viết Sapo hấp dẫn, giúp bạn không còn lo bài PR bị “cắt gọt” ở tòa soạn.
Sapo nên dài mấy dòng? Bao nhiêu từ?
Có một bạn mới vào nghề viết PR chia sẻ với tôi: bạn thường viết Sapo dài 3 dòng, có lúc tới gần 4 dòng. Sau đó, sếp của bạn hoặc tòa soạn thường sửa lại hầu hết nội dung. Nhưng bạn chưa biết cách làm thế nào để rút gọn Sapo mà vẫn đảm bảo đầy đủ thông điệp chốt và thu hút.
Thực ra tuỳ mỗi báo sẽ quy định riêng về độ dài của Sapo. Nhiều báo nhỏ thậm chí không khắt khe. Sapo dài 3-4 câu cũng được.
Tuy nhiên báo lớn sẽ khác. VnExpress giới hạn 33 từ, trường hợp có thể châm chước dư vài từ. 33 từ sẽ viết 1 câu dài hoặc 2 câu ngắn. Một số báo khác quy định Sapo dưới 36 chữ.
Đoạn Sapo bài PR (tô đỏ) do Mi Chi viết đăng trên VnExpress có độ dài dưới 33 từ.
Do đó để đảm bảo tiêu chí súc tích và hấp dẫn khi viết Sapo bài PR, bạn cần chọn chi tiết đắt giá. Không nên nhồi nhét thông tin, đây là sai lầm khiến Sapo của bạn dài 3-4 dòng. Hãy cố gắng viết thật súc tích trong 1-2 câu. Và tùy vị trí đăng bài PR trên báo nào, bạn cần làm thêm công đoạn đếm số từ sao cho thật vừa vặn với quy tắc của báo nhé!
Viết Sapo đầu tiên hay cuối cùng?
Bạn thường viết Sapo trước rồi bắt đầu viết thân bài PR, hay xong body bài PR mới viết Sapo?
Thực ra vốn không có quy chuẩn nào cả. Việc viết đoạn Sapo đầu tiên hay cuối cùng trong thứ tự triển khai một bài PR còn tùy thuộc vào phong cách viết của từng cây viết.
Bạn biết không, cách triển khai Sapo đầu tiên hay cuối cùng cũng có những ưu điểm riêng nữa:
- Viết Sapo bài PR đầu tiên: sẽ giúp bạn dễ dàng định hướng mạch triển khai tốt hơn. Sapo như ngọn đuốc dẫn đường cho bạn lần lượt viết các đoạn của thân bài.
- Trong khi đó, viết Sapo sau cùng cũng là cách hay. Bởi lúc này nội dung cả thân bài PR đã viết xong, bạn sẽ có cái nhìn tổng thể về nội dung, thông điệp và tone bài. Điều này giúp bạn nhanh chóng và dễ chọn được chi tiết đắt giá để đưa vào Sapo, đảm bảo tiêu chí vừa cô đọng, vừa hấp dẫn.
Tôi thuộc tuýp viết Sapo đầu tiên. Sau khi viết xong body bài PR, tôi sẽ đọc lại cả bài, rồi xem và sửa Sapo bám sát thông điệp toàn bài.
6 cách viết Sapo bài PR súc tích hấp dẫn
Thực tế, tùy dạng bài PR (Advertorial, Editorial, Testimonial, bài PR phỏng vấn, bài PR chân dung nhân vật, Longform/MegaStory) và đề tài, các cây viết chuyên nghiệp sẽ chọn cách viết Sapo phù hợp. Dưới đây tôi gợi ý 6 cách viết Sapo bài PR:
1/ Gợi mở một sự thật gây tò mò
Bạn chọn một thông tin, chi tiết đáng chú ý, hoặc nghịch lý thú vị để gây bất ngờ, tò mò cho người đọc.
Ví dụ: 85% doanh nghiệp startup thất bại trong 2 năm đầu tiên, nhưng thương hiệu XXX đã nỗ lực ngược dòng. Mới đây, doanh nghiệp gọi vốn thành công 1 triệu USD.
2/ Nêu vấn đề và gợi mở giải pháp
Hook theo công thức “Pain – Hope” hiệu quả khi PR cho sản phẩm, dịch vụ giải quyết một nỗi đau cụ thể.
Ví dụ: Hàng nghìn tấn nông sản Việt rơi vào cảnh “giải cứu” mỗi năm. Công ty XXX chủ động mở rộng sản xuất các loại thanh long thành phẩm, bên cạnh xuất khẩu hàng tươi.
3/ Trích dẫn ấn tượng
Bạn có thể trích dẫn câu nói đắt giá của một chuyên gia hoặc nhân vật chính của bài PR.
Ví dụ: Nhà thiết kế XXX từng “chưa bao giờ tin rằng một cô gái 26 tuổi có thể dẫn dắt một công ty thời trang triệu đô”, cho đến khi chính chị đã làm được.
4/ Đưa ra một nghịch lý
Việc lật ngược kỳ vọng thông thường bằng cách đưa ra một nghịch lý sẽ khiến người đọc bất ngờ và muốn tìm hiểu tiếp.
Ví dụ: Không có mặt bằng đẹp, không chi tiền cho quảng cáo, startup này vẫn đạt doanh thu 9 con số ngay trong năm đầu tiên.
5/ Dựng bối cảnh câu chuyện
Tạo cho người đọc cảm giác nhập vai vào câu chuyện bằng một khung cảnh gợi cảm xúc. Cách làm này thường dùng trong bài PR nhân vật, Longform/MegaStory.
Ví dụ: Căn gác tầng hai vẻn vẹn 14 mét vuông nằm giữa phố Bà Triệu là nơi người phụ nữ ngoài 80 vẫn hàng ngày làm những mẻ lạc rang húng lìu nổi danh phố cổ.
6/ Tua nhanh hành trình – kết quả
Gợi mở thành tựu đạt được hôm nay rồi dẫn người đọc về điểm khởi đầu của nhân vật/doanh nghiệp.
Ví dụ: Từ ở nhà nội trợ, chị XXX trở thành chủ chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch lớn nhất miền Bắc. Chị kể, ý tưởng nhen nhóm từ vườn rau nhỏ sau nhà.
Hi vọng các mẹo viết Sapo bài PR trên đây sẽ giúp bạn viết PR tốt hơn.
Mi Chi
